Τι είναι η σχολική διαμεσολάβηση και σε τι συμβάλλει στο σχολικό περιβάλλον;

Η σχολική διαμεσολάβηση, τμήμα της οποίας αποτελεί η διαμεσολάβηση ομοτίμων ή διαμεσολάβηση συνομηλίκων (peer mediation), είναι μια διακριτή κατηγορία, εντελώς διαφορετική από την διαμεσολάβηση σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις του ν. 3898/2010.

Αποτελεί ένα εργαλείο με πολλές διαφορετικές μορφές, για την πρόληψη και την επίλυση των συγκρούσεων στη σχολική μονάδα, ανεξαρτήτως των μελών μεταξύ των οποίων οι συγκρούσεις αυτές εμφανίζονται. Μαθητές, εκπαιδευτικοί και γονείς θεωρούνται ως μέλη ενός κλειστού συστήματος (σχολική κοινότητα), που αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται.

Η φιλοσοφία της σχολικής διαμεσολάβησης προωθεί και ενδυναμώνει τον σεβασμό, την ενσυναίσθηση, την αποδοχή της διαφορετικότητας, την ενεργό συμμετοχή και συνεργασία ανάμεσα στα μέλη της σχολικής κοινότητας, καθώς και θετικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως την αυτοεκτίμηση, την αυτορρύθμιση των συναισθημάτων και τις επικοινωνιακές δεξιότητες.

Όπως αναφέρεται και στον ιστότοπο του υπουργείου Δικαιοσύνης, η σχολική διαμεσολάβηση, «ως αυστηρή και δομημένη διαδικασία με στόχο την αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ των διαφωνούντων μερών, εντάσσεται στο πλαίσιο της αποκαταστατικής ή επανορθωτικής δικαιοσύνης. Η σχολική διαμεσολάβηση αυξάνει το αίσθημα ασφάλειας στο σχολείο, προσφέρει αίσθηση ηρεμίας στο σχολικό χώρο και βελτιώνει το σχολικό κλίμα και τις αναπαραστάσεις του σχολικού πληθυσμού γι’ αυτό».

Η επανορθωτική δικαιοσύνη, που ξεκίνησε από την Αμερική και τον Καναδά, όπου τυγχάνει εφαρμογής ακόμα και στο ποινικό σύστημα, βλέπει τον δράστη εντελώς διαφορετικά από τα τιμωρητικά συστήματα. Δηλαδή, αντί να επικεντρώνεται στα ερωτήματα «ποιος κανόνας παραβιάστηκε, ποιος φταίει και πώς θα τιμωρηθεί», εστιάζει στο τι συνέβη, ποιος επηρεάστηκε και πώς μπορούμε να επανορθωθούν οι βλάβες.

 

Τεχνικές και μέθοδοι για την εφαρμογή της διαμεσολάβησης στην σχολική κοινότητα υπάρχουν πολλές. Ενδεικτικά, διαμεσολάβηση μεταξύ εκπαιδευτικών μεταξύ τους, μεταξύ εκπαιδευτικού και γονέα ή μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή. Επίσης, διάδοση και χρήση του εργαλείου της μη- βίαιης επικοινωνίας (Non-violent Communication, NVC), επανορθωτικές τεχνικές σε κύκλο, διαμεσολάβηση συνομηλίκων / ομοτίμων (peer mediation), κ.ά.

Η διαμεσολάβηση ομοτίμων / συνομηλίκων είναι μία διαρθρωμένη διαδικασία, η οποία χαρακτηρίζεται από τη σχετική αυτονομία των μαθητριών και μαθητών στην επίλυση των συγκρούσεών τους, την εθελοντική συμμετοχή τόσο των διαμεσολαβητών όσο και των διαμεσολαβούμενων, την εχεμύθεια, την ουδετερότητα και την αμεροληψία, την ενεργητική ακρόαση, την ισότητα ,την εξισορρόπηση δυνάμεων μεταξύ διαφωνούντων και τον σεβασμό – δηλαδή, αρχές και αξίες που είναι εξ ορισμού χαρακτηριστικά του θεσμού της διαμεσολάβησης.

 

Τι μπορεί να προσφέρει στους εκπαιδευτικούς ένα πρόγραμμα επιμόρφωσης στη σχολική διαμεσολάβηση;

Τα προγράμματα Σχολικής Διαμεσολάβησης  - Πρόληψης και Διαχείρισης Συγκρούσεων, εκδημοκρατίζουν την κοινωνία από τις ρίζες της, παρέχοντας την ευκαιρία σε εκπαιδευτικούς και μαθητές να μάθουν εκ νέου πώς να επιλύουν τις συγκρούσεις τους αποτελεσματικά και δημιουργικά.

Σκοπός τους είναι η καλλιέργεια δεξιοτήτων στους εκπαιδευόμενους εκπαιδευτικούς για την αναγνώριση και την διαχείριση των συγκρούσεων στη σχολική μονάδα, καθώς και για την εκπαίδευση των μαθητών τους στην διαμεσολάβηση ομοτίμων μέσω της βιωματικής μάθησης. Στο πλαίσιο αυτό, επιδιώκεται η ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας, η κατανόηση της δυναμικής της ομάδας, καθώς και η εξοικείωση με βιωματικές μεθόδους.

Έτσι, ενισχύεται η ενεργητική συμμετοχή των εκπαιδευομένων, αξιοποιούνται οι προηγούμενες γνώσεις και εμπειρίες των εκπαιδευομένων, και δημιουργείται ένα πλαίσιο ιδανικό για τον συνδυασμό θεωρητικής και πρακτικής κατάρτισης και για την επίλυση ενδεχόμενων προβλημάτων συνεργασίας και επικοινωνίας, που δίνει στους εκπαιδευτικούς συγκριτικό πλεονέκτημα στην αγορά εργασίας.

 

Πώς μπορεί να ξεκινήσει ένα σχολείο να εφαρμόζει την διαμεσολάβηση συνομηλίκων;

Προκειμένου να εφαρμοστεί ένα πρόγραμμα διαμεσολάβησης σε ένα σχολείο, θα πρέπει καταρχάς να συζητηθεί το θέμα στον σύλλογο διδασκόντων και να γίνει αποδεκτή η βασική αρχή της διαμεσολάβησης. Στη συνέχεια, θα πρέπει να ορισθούν κάποιοι εκπαιδευτικοί ως υπεύθυνοι που θα αναλάβουν, αφού εκπαιδευθούν οι ίδιοι, να εισηγηθούν τον τρόπο υλοποίησης της διαδικασίας. Η απόφαση αυτή καλό θα είναι να τεθεί επίσης υπόψη των συλλόγων γονέων και των μαθητικών συμβουλίων, καθότι η αλλαγή της νοοτροπίας της διαχείρισης των συγκρούσεων είναι μια απόφαση που πρόκειται να επηρεάσει όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας.

Ας σημειωθεί ότι βάσει της υπ' αριθμ. 448/18-2-2016 εγκύκλιου του ΥΠΠΕΘ ("ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ"), σε κάθε σχολική μονάδα συγκροτείται Ομάδα Δράσεων Πρόληψης, αποτελούμενη από τον Διευθυντή, τον Υποδιευθυντή, καθώς και από δύο εκπαιδευτικούς, επιμορφωμένων ειδικά στα συγκεκριμένα θέματα.