Γιατί χρειάζομαι έναν διαμεσολαβητή;

Αυτή είναι η πρώτη και βασική απορία όλων που έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με την διαμεσολάβηση. «Γιατί σε χρειάζομαι; Δεν μπορώ να βρω τη λύση μόνος μου αν θέλω; Άλλωστε, οι δικηγόροι μας έχουν μιλήσει ήδη τηλεφωνικά, μήπως και γινόταν να συμβιβαστούμε».

Λοιπόν, η αλήθεια είναι ότι αν τα μέρη μπορούσαν να έχουν βρει μια λύση απλώς συζητώντας, θα το είχαν ήδη κάνει. Υπάρχουν πάντα πολλοί παράγοντες αποτρεπτικοί από την εξεύρεση ή την δημιουργία κοινού εδάφους.

Ο διαμεσολαβητής δεν είναι ο κλασσικός γραφειοκράτης που θα χειριστεί την διαφορά των μερών, όπως εκατοντάδες άλλες. Θα φροντίσει να έχουν τα μέρη την δυνατότητα να ακουστούν, να εκφράσουν τις ανησυχίες τους και να μιλήσουν για όλα όσα αισθάνονται ότι σχετίζονται με την διαφορά τους.

Κύρια ευθύνη του διαμεσολαβητή είναι να διαρθρώσει και να διαχειριστεί έναν δύσκολο διάλογο που τείνει να βγαίνει εκτός ορίων. Σκοπός της διαχείρισης αυτής είναι να αυξηθεί η κατανόηση ανάμεσα στα εμπλεκόμενα μέρη και να βρεθούν αμοιβαία αποδεκτές λύσεις στα ζητήματα επί των οποίων αυτά διαφωνούν.

Ο διαμεσολαβητής λειτουργεί ως καταλύτης, αφού η συμμετοχή του αλλάζει την δυναμική της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στα μέρη, μέσω κάποιων ρόλων που αναλαμβάνει, και κάποιων λειτουργιών που εξυπηρετεί:

 ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΤΗΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ

Πρώτο καθήκον του διαμεσολαβητή είναι να κανονίσει μια σωστά δομημένη και οργανωμένη συνάντηση, που να παρέχει σε όλους τους συμμετέχοντες άνεση και ασφάλεια.

Είναι δική του ευθύνη η εξασφάλιση ενός περιβάλλοντος (τόσο σε θέμα χώρου, όσο και συμπεριφορών) υποστηρικτικού στον διάλογο. Κάποιες φορές οι συζητήσεις είναι απαιτητικές και η κούραση μεγάλη. Ο διαμεσολαβητής επαγρυπνεί ώστε η κουβέντα να μην χάσει τον στόχο της, η συμπεριφορά των μερών να είναι ευγενική, και να διατηρηθεί μια θετική προοπτική στην συζήτηση.

Επιπλέον, ο διαμεσολαβητής αποτελεί πρότυπο για την αποκρυστάλλωση της διαπραγματευτικής συμπεριφοράς στα μάτια των μερών. Ορισμένες φορές, τα μέρη αισθάνονται ότι, προκειμένου να κερδίσουν αυτά που χρειάζονται από την διαμεσολαβητική διαδικασία, πρέπει να επιβληθούν με φωνές, με ανυποχώρητη στάση ή με επίδειξη της ισχύος τους, διαφορετικά θα βγουν χαμένοι. Ο διαμεσολαβητής φροντίζει να προετοιμάσει κατάλληλα τα μέρη και τους νομικούς παραστάτες τους να υιοθετήσουν εποικοδομητική διαπραγματευτική συμπεριφορά.

Τέλος, φροντίζει να βρίσκονται στη διάθεση των μερών όλα τα υποστηρικτικά μέσα και υπηρεσίες για την βέλτιστη εξυπηρέτηση όλων των αναγκών των συμμετεχόντων (υπολογιστής, φωτοτυπικό μηχάνημα, τηλέφωνο, δυνατότητα διαλειμμάτων, σνακ και αξιοπρεπής περιβάλλων χώρος).

 ΓΕΦΥΡΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Είναι λογικό οι εμπλεκόμενοι σε μία διαφορά να έχουν ήδη σχηματισμένες ιδέες και απόψεις για το τι έχει συμβεί, και τα συναισθήματα που έχουν προκύψει από την διαφορά αυτήν να αναδύονται κάθε φορά εξίσου δυνατά, αποτελώντας εμπόδιο στην προσπάθεια κατανόησης της άλλης πλευράς. Ο διαμεσολαβητής φροντίζει ώστε να μεταδίδει τα μηνύματα από την μία πλευρά προς την άλλη, με τρόπο ώστε τα μέρη να κατανοούν το ένα το άλλο.

Ορίζεται έτσι ένα νέο πλαίσιο επικοινωνίας, εντός του οποίου ο διαμεσολαβητής δρα ως μεταφραστής. Καμία πληροφορία δεν αποκρύπτεται ποτέ, και τίποτα δεν συγκαλύπτεται.

Επιπλέον, δουλειά του διαμεσολαβητή είναι καθένας από τους συμμετέχοντες να κατανοήσει τους έμμεσους τρόπους με τους οποίους επικοινωνούν οι άνθρωποι, ώστε να δοθεί βάρος σε αυτά που έχουν πραγματική σημασία για τα μέρη, και η συζήτηση να πάρει την κατάλληλη τροπή για την επίλυσή τους.

Παράδειγμα:

Σε μια οικογενειακή διαμεσολάβηση για τον επανακαθορισμό, μετά το διαζύγιο, της διατροφής των τέκνων και της δυνατότητας επικοινωνίας του πατέρα με τα παιδιά, η μητέρα εκφράζει τον θυμό της για την καθυστέρηση στις καταβολές της διατροφής, και αμέσως αλλάζει θέμα, επικεντρωνόμενη στην γενική τάση του πατέρα να καθυστερεί, ακόμη και στις ημέρες συνάντησης με τα παιδιά, τα οποία στενοχωριούνται και απογοητεύονται. Η μητέρα μεταδίδει κάποιες πολύ σημαντικές πληροφορίες, και ο διαμεσολαβητής πρέπει να σιγουρευτεί ότι ο πατέρας λαμβάνει τα μηνύματα που μεταδίδει, έστω και με θυμό, η μητέρα, και ότι κατανοεί τις προτεραιότητες της μητέρας, που είναι η ανάγκη για ένα σταθερό πλαίσιο παρουσίας του πατέρα στη ζωή των παιδιών τους, ώστε να μην διαταράσσεται η ψυχοσυναισθηματική τους ισορροπία.

 ΠΗΓΗ ΝΕΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ

Ακόμη μια ευθύνη του διαμεσολαβητή είναι να διευρύνει το φάσμα των μέσων που χρησιμοποιούν τα μέρη για την επίλυση της διαφοράς τους. Να τους παράσχει πληροφορίες τις οποίες ίσως να μην γνώριζαν, και να τους βοηθήσει να σκεφτούν πρωτότυπες λύσεις ανοίγοντας την προοπτική τους.

Τα εμπλεκόμενα μέρη είναι δυνατό να χαθούν συζητώντας και αναλύοντας τετριμμένα θέματα (ποιος-έκανε-τι, ποιος-είπε-τι), και να προσπεράσουν προφανείς λύσεις. Ένας διαμεσολαβητής που δεν βοηθά να φανερωθούν νέες ιδέες και νέες οπτικές γωνίες, ελάχιστα προσθέτει στη συζήτηση.

 ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΥ

Ο διαμεσολαβητής είναι ουδέτερος και αμερόληπτος, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι παύει να έχει την κοινή λογική. Δεν έχει την υποχρέωση, αλλά ούτε και το δικαίωμα να επιτρέπει να αμφισβητείται η αξιοπιστία της διαδικασίας, με το να εξετάζονται αδύνατες ή εξωφρενικές προτάσεις. Άλλωστε, λειτουργεί προς όφελος των δύο πλευρών όταν αποκλείει ανώφελες συζητήσεις που δεν προωθούν την επίτευξη συμφωνίας.

Είναι λοιπόν μέσα στην αρμοδιότητά του, όταν η πρόταση ενός μέρους μοιάζει ανέφικτη ή υπερβολική, να βοηθήσει ώστε να ελεγχθούν οι προοπτικές υλοποίησής της, και να γίνει εμφανές ότι η πρόταση χρειάζεται επανέλεγχο και αναδιατύπωση, διότι στην παρούσα της μορφή είναι ανεπίτευκτη.

Ο διαμεσολαβητής έχει καθήκον να είναι ρεαλιστής και ειλικρινής με όλα τα μέρη ως προς την δυνατότητα επίτευξης συμφωνίας, χωρίς, ωστόσο, να μπερδεύει τον ρεαλισμό με την αποτρεπτική επιφυλακτικότητα.

 ΕΓΓΥΗΤΗΣ ΛΥΣΕΩΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ

Από την ανυπομονησία τους να ολοκληρωθεί ο διάλογος και να καταλήξουν σε συμφωνία, κάποιες φορές τα μέρη καταλήγουν σε λύσεις που δεν είναι πρακτικές. Ο διαμεσολαβητής, χωρίς να προτάσσει τις δικές του σκέψεις και προτιμήσεις για το πώς να επιλυθεί ένα πρόβλημα, χρειάζεται να προσπαθεί να καταστήσει φανερό στα μέρη το γιατί μία συγκεκριμένη λύση ίσως δεν καταφέρει να εφαρμοστεί στην πράξη και, διατηρώντας την ουδετερότητά του, να δουλέψει στην κατεύθυνση του να διασαφηνιστούν ενδεχόμενα θολά σημεία, ασάφειες και γενικότητες.

Ένας διαμεσολαβητής δεν εξυπηρετεί τα μέρη καλά εάν είναι αφελής, υπεραισιόδοξος, ή «Πολυάννα». Τα μέρη επιθυμούν να λύσουν τη διαφορά τους με τρόπο που να στέκει στον αληθινό κόσμο, όχι σε κάποια ουτοπία.

Παράδειγμα:

Σε μια διαμεσολάβηση μεταξύ εκμισθωτή και μισθωτή για τα οφειλόμενα ενοίκια και λογαριασμούς κοινοχρήστων, τα μέρη συμφωνούν να καταβάλει ο μισθωτής τα μισά οφειλόμενα χρήματα εντός μίας εβδομάδας, και στο πέρας αυτής, να έχει αποχωρήσει από το μίσθιο. Εάν δεν έχει διευκρινιστεί το πώς θα βρει τα χρήματα ο μισθωτής σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, καθώς και εάν δεν έχει νωρίτερα ελεγθεί κατά πόσον υπάρχουν ελεύθερα διαμερίσματα στην περιοχή σε οικονομική τιμή, η συμφωνία (όσο καλή τη πίστει και εάν διαμορφώθηκε και από τις δύο πλευρές) δύσκολα πρόκειται να τηρηθεί.

 ΑΠΟΔΙΟΠΟΜΠΑΙΟΣ ΤΡΑΓΟΣ

Σε δύσκολες διαπραγματεύσεις, όπου το διακύβευμα είναι μεγάλο, ή η συναισθηματική φόρτιση των μερών έντονη, ο διαμεσολαβητής ενδέχεται να λειτουργήσει και ως «αλεξικέραυνο» για την απογοήτευση και τις ανησυχίες των μερών. Αυτό είναι μια φυσιολογική διαδικασία και σε καμία περίπτωση δεν σχετίζεται με τις ικανότητες του διαμεσολαβητή ως επαγγελματία, ή με τους «καλούς τρόπους» και την ευγένεια των μερών.

Παράδειγμα:

Σε ένα συγκεκριμένο σημείο της συζήτησης, και τα δύο μέρη ίσως αισθανθούν ότι η αντίπαλη πλευρά επιδεικνύει μεγάλη ισχυρογνωμοσύνη. Αυτό ίσως προκαλέσει απογοήτευση και θυμό, που αν τον εκφράσουν ευθέως ο ένας στον άλλον, θα οδηγήσει στον τερματισμό της συζήτησης. Έτσι, εκφράζουν έμμεσα τα συναισθήματά τους, κατηγορώντας τον διαμεσολαβητή για αναποτελεσματικότητα, αποφεύγοντας το ρίσκο να μηδενιστεί οποιαδήποτε πιθανότητα επίτευξης συμφωνίας.